Chorobliwe staje siÄ™ tytuÅ‚owanie każdej naszej zwyczajowej przypadÅ‚oÅ›ci czy nawyku terminem, który zostaje zaaprobowany przez psychologiÄ™. Wszystko, co robimy, nawet najmniejsze odchylenie od normy ma dzisiaj już swojÄ… nazwÄ™. Przy tej okazji skorzystajÄ… chyba najwiÄ™cej studenci, którzy powiedzÄ… „jestem prokrastynatorem”. I to bÄ™dzie ich kolejne alibi.
Czy sÅ‚uszne ? Niedawno jeszcze przed pojawieniem siÄ™ tego terminu, mówiono o „syndromie studenta”. I już siÄ™ on doczekaÅ‚ terminu, respektowanego przez psychologów; bo jak podajÄ… źródÅ‚a sÄ… prowadzone badania nad tego rodzaju sposobem bycia.
Zachowanie to zostaÅ‚o okreÅ›lone prokrastynacjÄ…, od Å‚aciÅ„skiego sÅ‚owa procrastinatio – odroczenie, zwÅ‚oka. Można powiedzieć, że jest to wrÄ™cz patologiczna tendencja do nieustannego przekÅ‚adania pewnych czynnoÅ›ci na później, ujawniajÄ…cÄ… siÄ™ w różnych dziedzinach życia. Tendencja ta jest silnie uzależniajÄ…ca, od której dana osoba czÄ™sto samodzielnie nie potrafi siÄ™ uwolnić. Prokrastynacja czÄ™sto nie zostaje rozpoznana, a prokrastynatorów uważa siÄ™ za leni, przypisujÄ…c im brak siÅ‚y woli i ambicji. Dopiero niedawno uznano, że faktycznie jest ona zaburzeniem psychologicznym.
Tendencja ta pojawia siÄ™ zazwyczaj w latach szkolnych i dotyka w szczególnoÅ›ci uczniów zdolnych , dobrze radzÄ…cych sobie w szkole, których talent jest dostrzegany. W obliczu zadania wymagajÄ…cego wiÄ™kszego wysiÅ‚ku tracÄ… oni wiarÄ™ w siebie, motywacjÄ™ i odczuwajÄ… niepokój. Jak wiele problemów psychologicznych prokrastynacja ma podÅ‚oże w domu rodzinnym. CzÄ™sto dotyka to dzieci rodziców, bÄ™dÄ…cych perfekcjonistami, którzy stawiajÄ… nierealistyczne wymagania swoim dzieciom. CzÄ™sto również problem ten pojawia siÄ™ z powodu niestabilnej sytuacji rodzinnej i ogólnego niedowartoÅ›ciowania danej osoby.
WiÄ™kszość osób dotkniÄ™tych prokrastynacjÄ… to ofiary perfekcjonizmu. Jako że perfekcjÄ™ osiÄ…ga siÄ™ zwykle metodÄ… prób i błędów, a perfekcjonista nie dopuszcza myÅ›li o błędach, pogrąża siÄ™ w tym paradoksie, nie robiÄ…c nic. Tymczasem bycie odwlekaczem nie oznacza wcale nie robienie niczego. DotkniÄ™ta niÄ… osoba angażuje siÄ™ z wielkim zapaÅ‚em do wykonywania zadaÅ„, przemyÅ›liwujÄ…c wszystkie etapy dziaÅ‚ania. Jest niemalże tylko tym czÄ™sto zaabsorbowana myÅ›lowo, tak bardzo jÄ… to pochÅ‚ania, że nie znajduje potem siÅ‚y na praktyczne wykonania zadania. Inne osoby angażujÄ… siÄ™ w zajÄ™cia , caÅ‚kowicie niezwiÄ…zane z problematycznym zadaniem. Na przykÅ‚ad przeszukujÄ… Internet , sprawdzajÄ… emaile, sprzÄ…tajÄ…c w domu, rozpraszajÄ…c tym samym swojÄ… uwagÄ™ zamiast koncentrować siÄ™ na zadaniu.
Prokrastynacja może przybierać różne formy, od Å‚agodnych do poważnych i patologicznych. JeÅ›li dotyczy czynnoÅ›ci, których niewykonanie nie pociÄ…ga za sobÄ… konsekwencji (zmywanie, wypeÅ‚nienie deklaracji o dochodach), uÅ‚udne poczucie bezpieczeÅ„stwa jakie niesie prokrastynacja może ostatecznie być przyczynÄ… innych zmartwieÅ„. W poważniejszych przypadkach, pociÄ…ga za sobÄ… nawet ryzyko rozwodu, utraty pracy czy wejÅ›cia w konflikt z prawem.
Prokrastynacja najczęściej dotyczy: nauki, a później życia zawodowego, życia codziennego, podejmowania decyzji.
Wiele zaburzeÅ„, w tym także zaburzeÅ„ osobowoÅ›ci, może wiÄ…zać siÄ™ z postawÄ… zwlekajÄ…cÄ… dotyczy to wiÄ™kszoÅ›ci zaburzeÅ„ depresyjnych i dystymicznych, a czasami także lÄ™kowych takich jak fobia spoÅ‚eczna. Jest też powszechna u osób z ADHD. Istnieje wiele typów takiego zachowania, jak również wiele powodów, dla których postÄ™pujemy w ten sposób. Ogólnie rzecz biorÄ…c, zachowanie to ma na celu: unikniÄ™cie frustracji , ochronÄ™ poczucia wÅ‚asnej wartoÅ›ci, sprzeciwienie siÄ™ innym przez zachowanie pasywno-agresywne, życie w stresie, poszukujÄ…c silnych doznaÅ„, osiÄ…gniÄ™cie zÅ‚udnej Å›wiadomoÅ›ci wiÄ™kszej mobilizacji do sprostania trudnemu wyzwaniu później lub przeÅ›wiadczenie, że ma to zostać wykonane perfekcyjnie.
Osobom dotkniętym tym problemem zaleca się terapię behawioralną lub samoleczenie się, poprzez zmuszanie się do wykonania zadania i stopniowe pokonywanie często wyimaginowanych trudności.