(dawniej nerwica natrÄ™ctw, ZOK; ang. obsessive-compulsive disorder, OCD) – zaburzenie lÄ™kowe, w którym pojawiajÄ… siÄ™ natrÄ™tne i obsesyjne myÅ›li oraz przymusowe (kompulsyjne) ruchy i zachowania, niemal zawsze przykre dla osoby je przeżywajÄ…cej. Zaburzenie utrudnia lub uniemożliwia normalne funkcjonowanie.
MyÅ›li natrÄ™tne to idee, wyobrażenia, impulsy do dziaÅ‚ania, które pojawiajÄ… siÄ™ w Å›wiadomoÅ›ci. CzynnoÅ›ci przymusowe, tzw. rytuaÅ‚y, to stereotypowe i wielokrotnie powtarzane zachowania. MajÄ… one zapobiegać maÅ‚o prawdopodobnym zdarzeniom, które mogÅ‚y by nastÄ…pić w przypadku nie wykonania danej czynnoÅ›ci. Zaburzenie to zawsze łączy siÄ™ z lÄ™kiem, który nasila siÄ™ przy próbach zaniechania czynnoÅ›ci przymusowej oraz nierzadko z depresjÄ….
PrzykÅ‚ady zachowaÅ„ kompulsyjnych może być : dotykanie kilkakrotnie tego samego przedmiotu, mycie swojego ciaÅ‚a kilka razy w ciÄ…gu godziny w obawie przed zakażeniem bakteryjnym, przymus wypowiedzenia jakiegoÅ› sÅ‚owa, np. w przypadku osób religijnych wypowiedzenie sÅ‚owa plugawego w koÅ›ciele. Osoby, cierpiÄ…ce z powodu towarzyszÄ…cych im myÅ›li, dajÄ… sobie sprawÄ™ z absurdalnoÅ›ci czynnoÅ›ci, ale nie potrafiÄ… siÄ™ powstrzymać, by tego nie zrobić. Próby zaprzestania czynnoÅ›ci przynoszÄ… coraz wiÄ™cej stresu i napiÄ™cia, które zostaje rozÅ‚adowane dopiero po jej wykonaniu, ale na krótki czas. SÄ… zatem bardzo uzależniajÄ…ce.
Obsesje i kompulsje należą do nerwicy natrÄ™ctw. Rozpoznanie jej jest możliwe, gdy objawy zaburzenia powstajÄ… lub utrzymujÄ… siÄ™ poza epizodem depresyjnym. JeÅ›li natrÄ™tne czynnoÅ›ci i myÅ›li sÄ… sprzeczne z cechami osobowoÅ›ci i jeÅ›li stanowiÄ… integralnÄ… część osobowoÅ›ci pacjenta. Wówczas jeÅ›li objawy te zgodne sÄ… z cechami osobowoÅ›ci należy rozpoznać osobowość anankastycznÄ…. Symptomy muszÄ… wystÄ™pować przynajmniej przez dwa kolejne tygodnie i być powodem zakÅ‚óceÅ„ w funkcjonowaniu spoÅ‚ecznym. ZespóÅ‚ natrÄ™ctw jest czÄ™sto mylnie rozpoznawany jako depresja, schizofrenia.
Do spektrum zaburzeÅ„ obsesyjno-kompulsyjnych zalicza siÄ™: zaburzenia hipochondryczne, depersonalizacja, zaburzenia odżywiania, zaburzenia nawyków i popÄ™dów, zespóÅ‚ Gil de la Tourette`a, zespóÅ‚ Aspergera, plÄ…sawica Sydenhama, plÄ…sawica Huntingtona, krÄ™cz karku, niektóre typy padaczki.
Za najskuteczniejszą terapię uważa się farmakoterapię wraz z terapią behawioralną. Podanie leki zmniejsza lęk, napięcie oraz osłabia obsesje czy kompulsje.